ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੀ, ਪੜ੍ਹੋ ਰੋਚਕ ਕਿੱਸਾ
ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਤਸਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ? ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 49 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੱਕ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਦਰਾ ‘ਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਿੱਲਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1949 ਤੱਕ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਦੀ ਫੋਟੋ
15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਪਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। 1949 ਤੱਕ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ (6ਵੇਂ) ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੀ ਛਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। 1949 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਦਾ ਨਵਾਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਿੱਲਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। 1950 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2, 5, 10 ਅਤੇ 100 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਛਾਪੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਿੱਲਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਸ਼ੋਕ ਥੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਸਵੀਰਾਂ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ – ਆਰੀਆਭੱਟ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੋਂ ਕੋਨਾਰਕ ਸੂਰਜ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਕਦੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ?
ਸਾਲ 1969 ‘ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 100ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੜੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੇਵਾਗ੍ਰਾਮ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਸੀ। ਸਾਲ 1987 ‘ਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਸੀ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ: ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਅੱਜ ਪਹੁੰਚਣਗੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
1996 ਵਿੱਚ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ
ਸਾਲ 1995 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਨੋਟਾਂ ‘ਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਛਾਪਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1996 ‘ਚ ਅਸ਼ੋਕਾ ਪਿੱਲਰ ਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੀ ਕਰੰਸੀ ਛਾਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸ਼ੋਕ ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ ਨੋਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੜੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨੋਟ ‘ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ‘ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ’ ਦਾ ਲੋਗੋ ਵੀ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਖ਼ਰ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਸਨੇ ਖਿੱਚੀ ਸੀ?
ਹੈਨਰੀ ਕਾਰਟੀਅਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਬੋਰਕੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਅਤੇ ਮੈਕਸ ਡੇਸਫੋਰ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਸ ਨੇ ਖਿੱਚੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਕਰੰਸੀ ਲਈ ਕਿਸ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
